
ISO 9001’de iklim değişikliği şartı firmadan ne istiyor?
ISO 9001, Şubat 2024 tadiliyle madde 4.1’de iklim değişikliğinin kuruluşunuz için ilgili bir konu olup olmadığını belirlemenizi, 4.2’de ise ilgili tarafların iklimle ilgili şartları olabileceğini dikkate almanızı istiyor. ISO 9001:2026 bu şartı korudu. Karbon hedefi zorunlu değil; gerekçeli bir değerlendirme ve kaydı zorunlu.
ISO 9001 iklim değişikliği şartı, 2024’ten bu yana belgelendirme denetimlerinde sorulan, ama en çok yanlış anlaşılan konulardan biri. Bir kısım firma “çevre konusu, bizi ilgilendirmez” diyerek boş geçiyor; bir kısmı da kalite el kitabına sayfalarca karbon ayak izi metni ekliyor. İkisi de denetçiyi tatmin etmiyor. Bu yazıda şartın tam olarak ne istediğini, ISO 9001:2026 ile neyin değiştiğini ve bağlam analizinize yazacağınız değerlendirmenin nasıl görünmesi gerektiğini sahadan örneklerle anlatıyoruz.

ISO, 23 Şubat 2024’te ISO 9001 dahil yönetim sistemi standartlarına kısa bir tadil (Amd 1:2024) yayımladı. Madde 4.1’e “kuruluş, iklim değişikliğinin ilgili bir konu olup olmadığını belirlemelidir” cümlesi, 4.2’ye ise ilgili tarafların iklimle ilgili şartları olabileceğini belirten bir not eklendi. Ayrı bir geçiş süresi verilmedi; denetimler 2024’ten itibaren bu şartı sorguluyor.
16 Eylül 2026’da yayımlanan ISO 9001:2026, bu iki ekleme ile birlikte geldi ve iklim ile sürdürülebilirlik konularını kuruluşun bağlamı ve ilgili tarafları içinde daha görünür hâle getirdi. Yani 2015 sürümüyle belgeli olsanız da, 2026’ya geçiyor olsanız da aynı soruya cevap vermeniz gerekiyor. 2026 sürümündeki diğer değişiklikler ve geçiş takvimi için ISO 9001:2026 neler değişti yazımıza bakabilirsiniz.

Madde 4.1 sizden bir karar istiyor: iklim değişikliği, kalite yönetim sisteminizin amaçlanan sonuçlarına ulaşma yeteneğinizi etkileyen bir konu mu? Cevap “evet” de olabilir “hayır” da. Denetçinin aradığı, bu kararın gerekçeli verildiğinin ve kayıt altına alındığının kanıtıdır.
Gerekçeyi kurarken şu soruları sorun:
4.2’deki not, müşterilerin, yatırımcıların, finans kuruluşlarının veya yasal otoritelerin iklimle ilgili beklentileri olabileceğini hatırlatır. İlgili taraflar tablonuza her taraf için iklimle ilgili bir beklenti olup olmadığını ekleyin; varsa bunun kalite sistemine hangi süreçle yansıdığını yazın.
Örneğin büyük bir müşteri tedarikçi anketinde enerji tüketimi ya da karbon verisi soruyorsa, bu bir ilgili taraf beklentisidir. Bu beklentiyi karşılayıp karşılamayacağınız bir yönetim kararıdır; ama beklentinin farkında olduğunuz kayıtta görünmelidir. Mevcut ilgili taraflar tablonuzu güncellerken ISO 9001 kuruluş bağlamı ve ilgili taraflar yazımızdaki tabloyu temel alabilirsiniz.
İklim değişikliği ilgili bir konu çıkarsa, bunu risk ve fırsatlar sürecine taşımanız gerekir. ISO 9001:2026’da risk ve fırsatlar ayrı alt maddelerde ele alındığı için iklim kaynaklı tedarik kesintisi bir risk, düşük enerjili ürün talebi ise bir fırsat olarak ayrı ayrı planlanabilir.
Denetçi genellikle üç şey sorar: iklim değişikliğini değerlendirdiniz mi, sonuca hangi gerekçeyle ulaştınız ve bu sonuç risk analizi ile yönetimin gözden geçirmesine yansıdı mı? Cevaplar tek bir bağlam tablosunda tutarlıysa konu birkaç dakikada kapanır.
ISO 9001:2026 geçiş denetimine hazırlanırken bağlam analizinizi bu gözle yeniden okuyun. Belgelendirme sürecinizi baştan planlamak ya da geçiş için destek almak isterseniz ISO 9001 belgesi sayfamızdan danışmanlarımıza ulaşabilirsiniz. Aynı geçişte sorgulanan diğer yeni başlık için kalite kültürü ve etik davranış yazımıza da göz atın.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Evet. Şubat 2024 tadilinden bu yana ISO 9001 belgeli her kuruluş iklim değişikliğinin kendisi için ilgili olup olmadığını belirlemek zorundadır. ISO 9001:2026 bu şartı korur. Zorunlu olan değerlendirmedir; karbon azaltım programı zorunlu değildir.
Evet, değerlendirme sektörden bağımsızdır. Hizmet şirketlerinde sonuç çoğu zaman “sınırlı ölçüde ilgili” çıkar; örneğin veri merkezi kesintisi, ulaşım aksaması veya müşterinin sürdürülebilirlik anketi gibi başlıklar değerlendirilir.
ISO 9001 karbon ayak izi hesaplamayı şart koşmaz. Müşteriniz veya pazarınız bu veriyi istiyorsa, bu bir ilgili taraf beklentisi olarak ele alınır ve karşılanıp karşılanmayacağına yönetim karar verir.
İki standart da aynı ifadeyi içerir, ama bakış açıları farklıdır: ISO 9001’de soru, iklimin ürün ve hizmet kalitesine ulaşma yeteneğinizi etkileyip etkilemediğidir. Entegre sistemde tek bir bağlam tablosunda iki bakışı ayrı sütunlarla gösterebilirsiniz.
ISO 9001:2026, 16 Eylül 2026’da yayımlandı ve üç yıllık bir geçiş süresi öngörülüyor; bu da Eylül 2029’a denk geliyor. Kesin son tarihi ve geçiş denetiminizin zamanlamasını belgelendirme kuruluşunuzla teyit edin.