
Donmuş gıda çözdürme işlemi işletmede nasıl yapılmalı?
Donmuş gıda tezgâhta, oda sıcaklığında çözdürülmez. Kabul gören dört yol vardır: 0-4 °C buzdolabında, ambalajlı halde soğuk akan su altında, pişirmeye hemen geçilecekse mikrodalgada ya da doğrudan pişirme sırasında. Erime suyu drene edilir, çözünen ürün aynı gün kullanılır ve tekrar dondurulmaz. Yöntem ve süreler kayda geçirilir.
Mutfakta en sık gördüğümüz sahne şu: sabah dondurucudan çıkarılan tavuk kasası tezgâhın üstünde, bir tepsinin içinde öğlene kadar bekliyor. Dışı ılık, içi hâlâ buz. Donmuş gıda çözdürme işletmelerde en çok hafife alınan, ama denetçinin ilk baktığı adımlardan biridir. Çünkü ürünün yüzeyi saatlerce bakterilerin en hızlı çoğaldığı sıcaklık aralığında kalır, damlayan erime suyu da tezgâhı ve yakınındaki hazır gıdaları kirletir. Aşağıda yöntemleri, süre mantığını ve denetimde istenen kaydı saha diliyle anlatıyoruz.

Oda sıcaklığında çözdürmede ürünün dış katmanı, iç kısım erimeden çok önce 5 °C’nin üzerine çıkar. Bu katman saatlerce mikroorganizma üremesine açık kalır. Gıda Hijyeni Yönetmeliği de çözündürmenin patojen üremesi ve toksin oluşumu riskini en aza indirecek şekilde yapılmasını ister.
Yönetmeliğin 18. maddesi bir şey daha söyler: çözündürme sırasında ortaya çıkan sıvılar sağlık için risk oluşturabileceğinden uygun şekilde drene edilir. Yani sorun yalnızca sıcaklık değil; kasanın altından tezgâha yayılan kanlı su da bir çapraz bulaşma kaynağıdır. Bu konuyu çapraz bulaşmanın 4 yolu ve önleme sırası yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Uluslararası gıda kodlarında ve iyi hijyen kılavuzlarında kabul gören dört yöntem vardır: soğuk depoda çözdürme, soğuk akan su altında çözdürme, mikrodalgada çözdürüp hemen pişirme ve pişirme sırasında çözdürme. İşletmeniz hangisini kullanıyorsa onu talimata yazmalı ve personele aynı şekilde uygulatmalıdır.
Çözünen çiğ ürün soğuk depoda tutulur ve mümkün olan en kısa sürede, pratikte aynı gün ya da ertesi gün işlenir. Çözülmüş çiğ ürün yeniden dondurulmaz. Pişirilip hızla soğutulan ürün ise kendi kuralına göre yeniden dondurulabilir. Süre sınırını işletme kendi tehlike analizine göre yazmalıdır.
Tekrar dondurma yasağının mantığı basit: her çözme-dondurma döngüsünde hücre yapısı bozulur, erime suyu artar ve ürün çözdürme aralığında yeniden zaman kazanır. Pişirilmiş yemeklerin soğutma kuralı için pişmiş yemek soğutma kuralı yazımıza bakabilirsiniz. Servis aşamasındaki sıcaklık sınırları ise yemek servis sıcaklığı ve sıcak tutma yazımızda.
Denetçi üç şeye bakar: yazılı bir çözdürme talimatı, çözdürme alanındaki gerçek uygulama ve kayıt. Kayıtta ürün adı, miktar, başlangıç tarihi ve saati, yöntem, bitişte ölçülen ürün sıcaklığı ve kullanım tarihi yer almalı; formu dolduran kişi imzalamalıdır.
Bu kayıtlar HACCP planınızdaki ön gereksinim programının bir parçasıdır. Sistemi baştan kurmak ya da belgelendirmeye hazırlamak istiyorsanız ISO 22000 ve HACCP gıda güvenliği belgesi sayfamızda süreci bulabilirsiniz. Soğuk zincirde sapma olduğunda izlenecek adımlar için soğuk zincir yönetimi ve sıcaklık sapması yazımız da tamamlayıcıdır.
Zamanınız varsa her zaman buzdolabı. Ertesi gün kullanılacak büyük parçalar buzdolabında, aynı gün acil ihtiyaç doğan küçük parçalar akan su altında, porsiyonluk ürünler doğrudan pişirmede çözdürülür. Mikrodalga yalnızca kesintisiz pişirme varsa kullanılır. Bu üç cümle, talimatınızın özeti olabilir.
Okul kantini, yemekhane ve restoran denetimlerinde çözdürme alanı kontrol listelerinin sabit maddesidir. Kendi işletmenizi denetçi gözüyle kontrol etmek için yemekhane denetim kontrol listesi iyi bir başlangıç noktasıdır.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Hayır. Oda sıcaklığında ürünün yüzeyi saatlerce 5 °C üzerinde kalır ve mikroorganizma üremesine açık hale gelir. Gıda işletmelerinde buzdolabı, soğuk akan su, mikrodalga sonrası hemen pişirme veya pişirme sırasında çözdürme yöntemleri kullanılmalıdır.
Ürünün boyutuna ve dolap sıcaklığına bağlıdır. Porsiyonluk ürünler birkaç saatte, büyük parçalar ve kasalar bir gece ile bir tam gün arasında çözülür. Bu nedenle çözdürme, menüye göre bir gün önceden planlanmalıdır.
Çözdürülmüş çiğ ürün yeniden dondurulmaz. Ürün pişirilip kurallara uygun şekilde hızla soğutulduysa, pişmiş ürün olarak dondurulabilir. İşletme bunu talimatında açıkça yazmalıdır.
Hayır. Sıcak veya ılık su, ürün yüzeyini hızla tehlikeli sıcaklık aralığına çıkarır. Akan su yöntemi yalnızca soğuk su ile, ürün ambalajlıyken ve süre takip edilerek uygulanır.
Gıda Hijyeni Yönetmeliği çözündürmenin güvenli yapılmasını ister; HACCP ve ISO 22000 sistemlerinde bunun kanıtı kayıttır. Ürün, miktar, yöntem, saat ve son ürün sıcaklığını içeren basit bir form denetimde yeterli kanıt sağlar.