
Gıda işletmesinde eldiven ne zaman takılır, ne zaman değiştirilir?
Eldiven, tüketime hazır gıdaya çıplak elle dokunulmaması gereken işlerde takılır ve el yıkamanın yerine geçmez. Takmadan önce eller yıkanır; çiğden pişmişe geçerken, para, telefon, çöp veya yüzeye dokunduktan sonra, mola dönüşünde ve eldiven yırtıldığında hemen yenisi takılır. Tek kullanımlık eldiven asla yeniden kullanılmaz.
Denetimde eldivenli personel görmek çoğu işletme sahibine güven verir. Denetçiye ise çoğu zaman tersini düşündürür: Aynı eldivenle kasaya dokunup sonra salata hazırlayan bir çalışan, çıplak elle ama doğru yıkanmış elle çalışan birinden daha büyük risk taşır. Gıda işletmesinde eldiven kullanımı bir hijyen aracıdır, hijyen sisteminin kendisi değildir. Bu yazıda eldivenin hangi işte gerçekten gerektiğini, hangi anlarda değiştirileceğini, hangi malzemenin seçileceğini ve denetçinin bu konuda neye baktığını sahadaki örneklerle anlatıyoruz.

Mevzuat her iş için eldiveni zorunlu tutmaz; zorunlu olan, gıdanın personelden bulaşmaya karşı korunmasıdır. Pişirme sonrası bir daha ısıl işlem görmeyecek, tüketime hazır gıdaya temas eden işlerde eldiven veya maşa gibi araçlar beklenir. Kullanılan eldivenin de gıda ile temasa uygun olması gerekir.
Türk Gıda Kodeksi’nin hijyen kuralları personelin gıdayı bulaştırmayacak şekilde çalışmasını ister; HACCP planı da hangi adımda elle temasın tehlike oluşturduğunu belirlemenizi bekler. Pratikte eldiven en çok şu işlerde gerekir: salata, sandviç ve soğuk meze hazırlığı, porsiyonlama ve servis, pişmiş ürünün paketlenmesi, yara bandı olan personelin çalışması. Çiğ et parçalama gibi işlerde ise asıl risk eldivensizlik değil, aynı eldivenle başka işe geçmektir.

Eldiven, işin türü değiştiğinde değiştirilir; saat dolduğunda değil. Çiğ üründen pişmiş veya tüketime hazır ürüne geçişte, para, telefon, kapı kolu, çöp, yüz ve saça dokunduktan sonra, mola ve tuvalet dönüşünde, eldiven yırtıldığında veya kirlendiğinde mutlaka yenisi takılır.
Gıdayla doğrudan temas eden eldiven, gıda ile temas eden madde ve malzemeler mevzuatına uygun olmalı ve bunu gösteren uygunluk beyanı ile gelmelidir. Sahada en çok nitril tercih edilir; dayanıklıdır ve lateks alerjisi riski taşımaz. Mavi renk, kopan parçanın üründe kolay görülmesini sağlar.
Satın almada etikete ve tedarikçi belgesine bakın: kadeh-çatal sembolü ya da “gıda ile temasa uygundur” ibaresi ve uygunluk beyanı istenir. Bu belgelerin nasıl kontrol edileceğini gıdaya uygunluk belgesi yazımızda ayrıntılı anlattık. Metal dedektör kullanan tesislerde metal katkılı, dedekte edilebilir eldivenler de değerlendirilmelidir.
Hayır. Eldiven takmadan önce eller yıkanıp kurulanır, çıkarıldıktan sonra yeniden yıkanır. Kirli elle takılan eldivenin dış yüzeyi takma sırasında kirlenir. Eldiven içindeki sıcak ve nemli ortam mikroorganizma üremesini hızlandırdığı için yıkanmamış elle eldiven giymek riski artırır.
Doğru sıra şudur: el yıkama, kurulama (tek kullanımlık havlu), kutudan eldiveni yalnızca bilekten tutarak alma, işe başlama. Çıkarırken eldiven ters çevrilerek çıkarılır ve doğrudan çöpe atılır; tezgâha, makineye veya cebe konmaz. Bu sıra personel hijyeni talimatınızın parçası olmalı ve hijyen eğitiminde uygulamalı gösterilmelidir.
Denetçi önce davranışa, sonra kayda bakar. Çalışanın eldivenle hangi yüzeylere dokunduğunu, iş değişiminde değiştirip değiştirmediğini izler. Ardından eldiven talimatını, gıdaya uygunluk belgesini, alerjen ve renk kurallarını ve personelin bu konuda eğitim aldığını gösteren kaydı ister.
ISO 22000 ve HACCP sistemlerinde eldiven kuralı genellikle ön gereksinim programlarının (PRP) personel hijyeni bölümünde yer alır. Kural, tehlike analizinizle uyumlu olmalı: Hangi istasyonda eldiven zorunlu, hangi renk hangi bölge için, kutular nerede duruyor, değişim ne zaman yapılıyor? Bu soruların yazılı cevabı yoksa denetçi uygulamayı kişisel alışkanlık olarak değerlendirir. Sisteminizi baştan kurmak veya denetime hazırlamak istiyorsanız ISO 22000 ve HACCP gıda güvenliği belgesi sürecinde bu talimatları sizinle birlikte hazırlıyoruz.
Mini karar kuralı: “Bu eldivenle az önce dokunduğum şeye, şimdi dokunacağım gıdanın da dokunmasını ister miydim?” Cevap hayırsa eldiveni değiştirin.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Her iş için değil. Zorunlu olan, gıdanın personelden bulaşmaya karşı korunmasıdır. Tüketime hazır gıdaya temas eden işlerde eldiven veya maşa gibi araçlar beklenir ve kullanılan eldivenin gıda ile temasa uygun olması gerekir.
Mevzuatta sabit bir süre yoktur. Eldiven iş değiştiğinde, kirli yüzeye dokunulduğunda, moladan sonra ve yırtıldığında değiştirilir. Uzun süreli tek işlerde iç talimatınızda periyodik değişim süresi belirleyin.
Mavi, gıdaların çok azında doğal olarak bulunan bir renktir. Eldivenden kopan bir parça üründe kolayca fark edilir. Bu nedenle et, unlu mamul ve hazır yemek üretiminde yaygın olarak tercih edilir.
Hayır. Para ve kasa en kirli yüzeyler arasındadır. Kasada çalışan kişi gıdaya dokunmamalı; ikisini aynı kişi yapıyorsa her para temasından sonra eldiven değiştirilmeli veya maşa kullanılmalıdır.
Porsiyonlama ve servis gibi işlerde temiz bir maşa veya spatula çoğu zaman eldivenden daha güvenlidir, çünkü elle temas tamamen ortadan kalkar. Maşanın da düzenli temizlenmesi ve çiğ-pişmiş için ayrı tutulması gerekir.